चितवनका संरक्षणकर्मी रामपृत यादवको निधन — ‘गैँडा बा’ अविस्मरणीय योगदानका साथ बिदा

चितवन । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको स्थापनाको सुरुवातदेखिनै सीमाङ्कन र संरक्षणमा सक्रिय रहनु भएका वरिष्ठ संरक्षणकर्मी रामपृत यादव(उमेर ८३) को निधन भएको छ। काठमाडौं नजिकै भरतपुरस्थित बीपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पतालमा क्यान्सर रोगका कारण उनको शनिबार निधन भएको परिवारका सदस्यले जानकारी दिएका छन्।

यादव निकुञ्ज स्थापनाका क्रममा चितवन, पर्सा, मकवानपुर र नवलपरासीका समग्र ३७ वटा गाउँ विकास समितिमा सीमाङ्कन कार्यमा खटिने प्रमुख संरक्षणकर्मीहरूमध्ये एक थिए। संरक्षण क्षेत्रमा लामो समय काम गर्दा उनले स्थानीय समुदाय र वन्यजन्तुबीचको द्वन्द्व घटाउन र वन्यजन्तु संरक्षणलाई अगाडि बढाउन निर्णायक भूमिका खेलेका थिए।

उहाँलाई स्थानीयजनसमूहले माया गरेर ‘बाघ गैँडाका पिता’ वा ‘गैँडा बा’ भनेर चिन्थे। जीवनभरि जङ्गल र जङ्गली जनावरप्रति अगाध माया देखाउने यादवले सधैं‌ भन्थे — “बाघ गैँडा नै मेरो सन्तान हुन्। जङ्गल नै मेरो घर हो।”

यादवले २०६६ सालमा गरिएको एक अन्तरवार्तामा आफ्नो निक्कै कडा तर रोचक अनुभव सुनाउँदै बाघ र गैँडासँगको प्रत्यक्ष जम्काभेटका घटनाहरू उजागर गरेका थिए। उनले बाघसँग भएको एक घटनामा मोटरसाइकलमा यात्रा गर्दा नजिकबाट पाटे बाघ देखेपछि डरले उभिएर ज्यान जोगाएको र त्यसपछि बाघप्रति उनको धारणा पूर्ण रूपमा परिवर्तन भएको बताए। त्यस्तै, गैँडासँग नजिक गएर व्यवहार बुझ्न खोज्दा एकपटक आक्रमणको अवस्थामा रहे पनि जीवन जोगिएको उनी सम्झन्थे। यी अनुभवहरूले उनलाई वन्यजन्तुप्रति करुणा र संरक्षणप्रति दृढ बनाएको उनले बताउँथे।

निकुञ्जमा उनको योगदान स्पष्ट छ — स्थापना कालमा करिब ८० को हाराहारीमा रहेको गैँडाको संख्या वृद्धिपछि ६१२ सम्म पुर्‍याउने काममा उनले भूमिका खेलेका थिए भने बाघको सङ्ख्या पनि उनको पालामा बढेर करिब एक सय आठ पुगेको तर्क उनले व्यक्त गरेका थिए। तथापि पछिल्ला समयमा चोरी सिकारीको खतरा बढ्दै गएको र यसले संरक्षणमा चुनौती सिर्जना गरेकोमा उनी चिन्तित थिए।

पेशाबाट निवृत्त भएपछि पनि यादवले संरक्षणकर्म नछोडेर तराई भूपरिधि कार्यक्रम (ताल) आदि संस्थासँग जोडिएर गाउँका महिलालाई वैकल्पिक आम्दानी र जनचेतनाका कार्यक्रम चलाउँदै वन्यजन्तु र समुदायबीच सहजीकरण गर्ने काममा सक्रिय रहे। हात्ती पोलो खेलमा पनि उनी रुचि राख्ने र हात्तीहरूसँगको सम्बन्ध बचाइराख्ने कुरा उनीँले गर्जनसहित सुनाउने गर्थे।

उनको निधनप्रति निकुञ्जसम्बन्धी संघसंस्था, संरक्षणकर्मी र स्थानीय बासिन्दाहरूले गहिरो दु:ख व्यक्त गरेका छन्। संरक्षण कार्यमा दशकौँसम्म अमूल्य योगदान दिने रामपृत यादवले छोडेको खालीपन भरिन गाह्रो हुनेछ।