सूर्यको रहस्य पत्ता लगाउने होडमा भारत

काठमाडौं।

भारत गत हप्ताको बुधबार २३ अगस्टमा चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवमा चन्द्रयान–३ अन्तरिक्ष यान अवतरण गराउन सफल भयो । रुस, अमेरिका र चीनपछि चन्द्रमामा अन्तरिक्ष यान अवतरण गराउने भारत चौथो राष्ट्र बन्यो भने चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवमा अन्तरिक्ष यान अवतरण गराउने पहिलो राष्ट्र बन्यो ।

चन्द्र अभियानको सफलतापछि यतिबेला भारतले सूर्यको अध्ययनका लागि यसै हप्ताको शनिबार अन्तरिक्ष यान पठाउने घोषणा गरेको छ । सेप्टेम्बर २ अर्थात् यसै हप्ताको शनिबारका दिन आन्ध्र प्रदेशस्थित श्रीहरिकोटाको सतिस धवन स्पेस सेन्टरबाट रकेटमार्फत आदित्य एल– १ रोबोटिक यानलाई अन्तरिक्षमा पठाइने भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संगठन इस्रोले जनाएको छ ।

इस्रोका अनुसार शनिबार बिहान ११ बजेर ५० मिनेटमा पहिलो सूर्यअभियानअन्तर्गत आदित्य एल–१ रोबोटिक यानलाई अन्तरिक्षमा पठाइनेछ । गत बुधबार चन्द्रयान–३ को सफलतापछि प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले सूर्य अभियानको घोषणा गरेका थिए ।

इस्रोले सूर्य अभियानबारे भनेको छ, ‘आदित्य एल–१ सूर्यको अध्ययन गर्ने पहिलो अन्तरिक्षमा आधारित भारतीय मिसन हुनेछ । अन्तरिक्ष यानलाई सूर्य–पृथ्वी प्रणालीको ल्यागरेन्ज बिन्दुको वरिपरि हलो कक्षमा पठाइनेछ, जुन पृथ्वीबाट करिब १५ लाख किलोमिटर टाढा छ ।’

हलो कक्षमा उक्त रोबोटिक यानलाई राख्नुको मुख्य फाइदा भनेको कुनै पनि समस्या बिना उक्त यानले सूर्यलाई निरन्तर अवलोकन गर्न सक्छ । सूर्यग्रहणका बेला पनि उक्त यान छेकिँदैन । यसले सौर्य गतिविधि अवलोकन गर्न र वास्तविक समयमा अन्तरिक्ष मौसममा यसको प्रभावलाई अझ बढी फाइदा दिनेछ ।

आदित्य एल–१ रोबोटिक यानमा सातवटा पे लोड्स अर्थात् अन्तरिक्ष यानका भागहरू हुनेछन्, जसले सूर्यको फोटोस्फेयर, क्रोमोस्फियर र सूर्यको सबैभन्दा बाहिरी सतहको अध्ययन गर्नेछ ।

हाम्रो ब्रह्माण्ड अनगिन्ती ताराहरू मिलेर बनेको छ । विश्वभरका वैज्ञानिकहरू ब्रह्माण्डको भविष्य जान्न लागिपरेका छन् । यस क्रममा, हामी बस्ने सौर्यमण्डललाई बुझ्नका लागि, सूर्यलाई जान्नु धेरै महत्त्वपूर्ण छ ।

सूर्यबाट निस्कने ऊर्जा र तापक्रमको मात्रा पृथ्वीमा अध्ययन गर्न सकिँदैन । त्यसैले, विश्वभरका अन्तरिक्ष एजेन्सीहरू सूर्यको नजिक गएर सकेसम्म धेरै अध्ययन गर्न चाहन्छन् । यस्तोमा भारत पनि सूर्य अध्ययनमा लागि परेको हो ।